Emsal karar aramasında anlamsal arama ne değiştirir?

Bir avukatın gününün küçümsenmeyecek bir kısmı emsal aramakla geçer. Dilekçeyi yazmadan önce, duruşmadan çıkınca, müvekkil sorusunu cevaplarken. Ve bu aramanın büyük bölümü hâlâ aynı şekilde yapılır: birkaç anahtar kelime, bir tarih aralığı, belki bir daire filtresi. Sonuç listesi uzundur; doğru karar oradaysa bile çoğu zaman üçüncü sayfada, başka bir kelimeyle anlatılmış hâldedir.

Anlamsal arama bu döngüyü değiştiriyor. Bu yazıda yöntemin ne olduğunu, klasik aramadan nerede ayrıldığını, hangi konularda sizi yanıltabileceğini ve Elchi'de kararı bulmakla yetinmeyip kaynağa bağlı göstermeyi neden şart koştuğumuzu anlatacağız.

Anahtar kelime aramasının görünmez maliyeti

Klasik arama, yazdığınız kelimenin karar metninde geçip geçmediğine bakar. Bu, iki durumda sessizce başarısız olur. İlki terminoloji farkı: siz rekabet yasağı yazarsınız, karar rekabet etmeme taahhüdü der; siz ticari sır ararsınız, gerekçe iş sırrı ifadesini kullanır. İkincisi olay örgüsü: aradığınız şey bir kelime değil, bir durumdur. "İşten ayrılan mühendisin müşteri listesini yeni işverenine götürmesi" cümlesinin içindeki hiçbir kelime tek başına ayırt edici değildir.

• Eş anlamlılar kaçar. Aynı kurum farklı dairelerde farklı kelimelerle anlatılır; tek terimle arayan avukat bir daireyi tamamen kaçırabilir.
• Olay örgüsü aranamaz. Kelimeler eşleşse bile aynı olgu tipini anlatan kararlar sıralamada öne çıkmaz.
• Başlık ile çekirdek ayrışır. Bir kararın en değerli cümlesi gerekçenin ortasındadır; anahtar kelime bunu dizinin başındaki özetle karıştırır.

Sonuç, deneyimli avukatın ezberden bildiği kararı yeniden bulması için harcadığı yirmi dakika, deneyimsiz avukatın ise hiç bulamamasıdır.

Anlamsal arama nasıl çalışır?

Anlamsal aramada metinler kelime listesi olarak değil, anlam vektörü olarak temsil edilir. Bir dil modeli, her karar paragrafını sayılardan oluşan bir noktaya dönüştürür; anlamca yakın paragraflar bu uzayda birbirine yakın düşer. Sorgunuz da aynı uzaya taşınır ve yakınlık üzerinden sıralama yapılır. Yani sistem "bu kelime geçiyor mu" değil, "bu paragraf, sorulan şeyi anlatıyor mu" sorusuna cevap verir.

Sorgu bir cümle olabilir

En görünür fark budur. Anahtar kelime seçmek yerine olayı anlattığınız gibi yazarsınız. Örneğin: "Eski çalışan işten ayrıldıktan sonra müşteri listesini rakip şirkette kullandı; haksız rekabet ve tazminat talebi." Sistem bu cümleyi, TTK m. 55/1-b kapsamında ticari sırların hukuka aykırı kullanımını tartışan Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararlarına yaklaştırır; metinde müşteri listesi ifadesi hiç geçmese bile.

Sıralama gerekçeye göre yapılır

İkinci fark daha az görünür ama daha önemlidir. Kararı bütün olarak değil, paragraf paragraf indekslediğinizde sıralama gerekçenin çekirdeğine göre yapılır. Yani sonuç listesinde "bu karar konuyla ilgili" değil, "bu kararın şu paragrafı sizin sorunuzu tartışıyor" bilgisini görürsünüz. Avukatın ihtiyacı olan da tam olarak budur: kararı değil, cümleyi bulmak.

“İyi bir arama, doğru kararı bulan değil; kararın içindeki doğru cümleye sizi ilk tıkta götüren aramadır.

Ne değişir? Üç somut fark

• Arama süresi kısalır. İç ölçümlerimizde, olay tipi belli bir konuda ilk isabetli karara ulaşma süresi ortalama üçte bire iniyor; çünkü sorgu yeniden yazılmıyor, ilk denemede tutuyor.
• Kapsam genişler. Terminoloji farkı nedeniyle kaçan daireler ve yıllar görünür hâle gelir. Özellikle bölge adliye mahkemesi kararlarında dil çeşitliliği yüksektir.
• Sıralama savunulabilir olur. Her sonuç, sorgunuza en yakın paragrafla birlikte gelir. "Neden bu karar?" sorusunun cevabı ekranda durur.

Bir örnek: haksız rekabet dosyası

Somutlaştıralım. Müvekkiliniz bir yazılım şirketi; satış müdürü istifa edip rakip firmaya geçmiş ve üç ay içinde müvekkilinizin en büyük beş müşterisi rakiple sözleşme imzalamış. Elinizde rekabet yasağı sözleşmesi yok, ama gizlilik taahhüdü var. Anahtar kelime aramasında ilk refleks haksız rekabet ve müşteri olur; sonuç binlerce karardır ve çoğu tüketici uyuşmazlığıdır.

Anlamsal aramada olayı olduğu gibi yazarsınız: "Eski satış müdürü müşteri portföyünü rakip firmaya taşıdı; rekabet yasağı sözleşmesi yok, gizlilik taahhüdü var; TTK m. 55 kapsamında haksız rekabet ve tazminat." İlk sonuçlar, rekabet yasağı bulunmasa bile ticari sırların ve müşteri bilgilerinin hukuka aykırı kullanımını TTK m. 55/1-b ve m. 55/1-d çerçevesinde değerlendiren 11. Hukuk Dairesi kararlarıdır. Her sonucun altında, sorgunuza en yakın paragraf görünür: çoğu zaman gerekçenin "müşteri listesinin sır niteliği" tartışan bölümü. Yirmi dakikalık tarama, üç dakikalık okumaya dönüşür.

Sınırlar ve dikkat edilmesi gerekenler

Anlamsal arama sihir değildir ve hukukta yanlış güven, hiç güvenmemekten daha tehlikelidir. Üç noktayı açıkça söylemek isteriz.

• Benzerlik, emsal olmak demek değildir. Sistem anlamca yakın paragrafı bulur; o kararın olayınıza uygulanabilirliğini avukat değerlendirir. Yüzde 96 benzerlik skoru hukuki bir kanaat değil, bir sıralama ölçütüdür.
• Güncellik ayrıca kontrol edilmelidir. Bozulan, içtihadı birleştirme kararıyla aşılan ya da kanun değişikliğiyle konusu kalmayan kararlar anlamca hâlâ "yakın" görünür. Elchi bu kararları işaretler, ama karar avukatındır.
• Sorgu ne kadar somutsa sonuç o kadar iyidir. Tek kelimelik sorgular anlamsal aramada zayıf kalır; olayı bir iki cümleyle anlatmak en iyi sonucu verir.

Elchi'de nasıl uyguladık

Karar arama modülünü tasarlarken iki ilkeye bağlı kaldık. Birincisi, anlamsal ve anahtar kelime aramasını birlikte kullanmak: esas ve karar numarası gibi kesin ifadelerde klasik arama hâlâ en iyisidir, o yüzden ikisini tek kutuda harmanladık. İkincisi, her sonucu kaynağa bağlı göstermek: karar özetinin her cümlesi, tam metinde geldiği paragrafa bağlıdır ve tek tıkla oraya gider.

Bulduğunuz kararı dilekçeye taşırken de aynı bağ korunur. Akıllı editör atfı doğrular, esas ve karar numarasını biçimlendirir ve özet cümlesini kaynağıyla birlikte metne ekler. Böylece arama, dilekçe ve dosya tek çalışma alanında ve uçtan uca birbirine bağlı kalır.